مارال

آبشار ويكتوريا كه سر راه رودخانه زامبزي در مرز دو كشور آفريقاييزامبيا و زيمباوه قرار دارد، يكي از ديدني‌ترين آبشارهاي جهان است. اين آبشار عظيمكه 6/1 كيلومتر پهنا و 128 متر ارتفاع (دو برابر ارتفاع آبشار نياگارا) دارد، ازسال 1989 به عنوان ميراث طبيعي مشترك زامبيا و زيمباوه در فهرست ميراث جهاني يونسكوثبت شده است.

ديويد ليوينگستون، كاشف اسكاتلندي، در سال 1855 از اين آبشار ديدنكرد و آن را به افتخار ملكه ويكتوريا، آبشار ويكتوريا نام نهاد. اما اين آبشار درزبان بوميان منطقه «موسي اوآ تونيا» خوانده مي‌شود كه به معني «مه خروشان» است. مهدرخشاني كه بر اثر سقوط اين آبشار به وجود مي‌آيد، از فاصله چهل كيلومتري قابل رويتاست.

كشف آبشار ويكتوريا

نخستين ساكنان نواحي اطرافِ آبشار، بوشمن‌هايخويسان هستند كه از اواخر دوران پارينه‌سنگي در اين منطقه ساكن بودند. پس ازخويسان‌ها اقوام ديگري نيز در اين منطقه سكونت گزيدند كه از جمله آن‌ها مي‌توان بهاقوام توكاليا و ماكولولو اشاره كرد.

اما نخستين فرد اروپايي كه از آبشارويكتوريا ديدن كرد، ديويد ليوينگستون بود كه در جريان سفر اكتشافي‌اش در طولرودخانه زامبزي، در 17 نوامبر 1855 به آن رسيد. ليوينگستون كه از نواحي بالا دسترود به آبشار رسيده بود، سپس با قايق به جزيره كوچكي در ميان رودخانه رفت كه اكنونبه نام او خوانده مي‌شود.

ليوينگستون كه قبلاً آبشار انگوني را در نواحي بالادست رود زامبزي ديده بود، با ديدن عظمت و شكوه آبشار ويكتوريت حيرت‌زده شد. او درخاطرات خود مي‌نويسد: «هيچ كس نمي‌تواند زيبايي اين آبشار را با هيچ منظره‌اي درانگلستان مقايسه كند. هيچ فرد اروپايي تا به حال چنين چشم‌اندازي نديده است؛چشم‌اندازي چنان زيبا كه احتمالاً فرشته‌ها هم هنگام پرواز مسحور آنمي‌شوند.»

ليوينگستون بار ديگر در سال 1860 و اين بار به همراه جان كرك، ديگركاشف اسكاتلندي، براي مطالعه و بررسي بيشتر آبشار ويكتوريا به اين ناحيه بازگشت. كاشف اروپايي ديگري كه در اين سال‌ها از آبشار ويكتوريا ديدن كرد، سرپا پينتو، كاشفپرتغالي بود. اما در كل آبشار ويكتوريا تا پيش از افتتاح خط آهن منطقه در سال 1905،به ندرت مورد بازديد قرار مي‌گرفت.

ويژگي‌هاي طبيعي آبشار ويكتوريا

آبشارويكتوريا تقريباً در ميانه راه رودخانه زامبزي ( به طول بيش از 2700 كيلومتر) قراردارد. اين رود پيش از رسيدن به آبشار، مسافت قابل توجهي را بر بستري از سنگ‌هايبازالت و در ميان دره‌هاي ايجادشده با تپه‌هاي ماسه‌سنگي طي مي‌كند.

در نقاطياز رودخانه كه عرض آن وسيع‌تر مي‌شود، جزيره‌هاي كوچك پوشيده از درختي در ميان آنبه چشم مي‌خورند كه تعداد اين جزيره‌ها با نزديك شدن رودخانه به محل آبشار ويكتورياافزايش پيدا مي‌كند. آبشار ويكتوريا با سقوط رودخانه زامبزي درون دره‌ تنگ و باريكيبه ارتفاع بيش از 120 متر شكل مي‌گيرد. جزيره‌هاي فراواني كه در محل تاج آبشار قراردارند، باعث مي‌شوند تا آب رودخانه به شكل چند آبشار جداگانه درون اين دره سرازيرشود.
ميزان دبي آب (حجم آب خروجي در ثانيه) آبشار ويكتوريا در فصول خشك و مرطوبسال تفاوت قابل ملاحظه‌اي دارد. در فصل مرطوب، ميزان دبي آب اين رودخانه در محلآبشار بالغ بر 9100 متر مكعب در ثانيه مي‌شود و با بالا آمدن سطح آب، جريان رودخانهبه شكل يك آبشار يك پارچه به دره سقوط مي‌كند.

اما در فصول خشك سال، آبشارويكتوريا به چند آبشار مجزا با حجم آب كم تغيير شكل مي‌دهد و ديگر خبري از مه وذرات معلق ناشي از سقوط آب نيست، چنان كه ميزان كل دبي آب رودخانه به 350 متر مكعبدر ثانيه مي‌رسد. سطح آب رودخانه در تنگه‌ زير آبشار هم در فصول خشك و مرطوب بالغبر بيست متر تغيير مي‌كند.

گردشگري در آبشار ويكتوريا

همان‌طور كه اشاره شد،پيش از تكميل خط آهن بولاوايو در سال 1905، تعداد بازديدكنندگان آبشار ويكتوريابسيار اندك بود. اما پس از تكميل خط آهن و در سال‌هايي كه دو كشور زامبيا و زيمباوهمستعمره بريتانيا بودند، و نيز در سال‌هاي آغازين استقلال اين دو كشور در دهه 1960،آبشار ويكتوريا از جمله جاذبه‌هاي توريستي مهم جنوب آفريقا بود و هر ساله گردشگرانبسياري از آن بازديد مي‌كردند.

اما از اواخر دهه 1960 و با آغاز جنگ‌هاي چريكيدر منطقه، تعداد گردشگران كاهش قابل ملاحظه‌اي يافت و اين امر تا اوايل دهه 1980نيز ادامه داشت. از دهه 1980 و با پايان جنگ در منطقه و نيز ساخت مجتمع هاي ورزشي وتفريحي، بار ديگر آبشار ويكتوريا به يكي از مقاصد محبوب گردشگران در جنوب آفريقاتبديل شد.

در اواخر دهه 1990، تعداد گردشگراني كه از آبشار ويكتوريا بازديدمي‌كردند به بيش از 300 هزار نفر در سال رسيد و پيشبيني مي‌شد اين تعداد در سال‌هايآتي به بيش از يك ميليون نفر برسد. اما با آغاز ناآرامي‌هاي داخلي در زيمباوه درسال‌هاي اغازين دهه 2000 ميلادي، تعداد توريست‌هايي كه به اين كشور سفر مي‌كنند بارديگر كاهش يافت. به خاطر وجود تسهيلات توريستي و تفريحي بيشتر در سمت زيمباوه آبشارويكتوريا، در طول تاريخ هميشه تعداد گردشگراني كه از سمت زيمباوه اين آبشار ديدنمي‌كنند بيش از تعداد گردشگران سمت زامبيا بوده است. البته توريست‌هايي كه ويزاييهر يك از اين دو كشور را در اختيار داشته باشند مي‌توانند در طول روز و بدون نيازبه دريافت ويزاي كشور ديگر، به سمت ديگر آبشار نيز سفر كنند.